Hitteplan voor je hond

Het is zomer, en de tweede hittegolf van dit jaar heeft zich in grote delen van het land al aangediend. Hier in het Noorden kunnen we het nog even doen met bewolking in de ochtend en iets minder heftige temperaturen, maar later in de week wordt de 30 graden hier waarschijnlijk ook aangetikt. Tijd dus om hier ook eens iets over te schrijven. 

Wat is hittestress? 

Hittestress is een verzamelterm voor klachten die ontstaan wanneer het lichaam de eigen temperatuur niet meer binnen veilige grenzen kan houden als gevolg van warmte. Het kan ontstaan door een te hoge omgevingstemperatuur of door lichamelijke activiteit. Ook bij mildere temperaturen kan aanhoudende en/of intensieve lichamelijke activiteit voor hittestress veroorzaken.  

Wanneer de lichaamstemperatuur te ver oploopt, kunnen ernstige problemen ontstaan. Bij een kerntemperatuur boven de 41°C ontstaat het risico op een hitteberoerte, een levensbedreigende situatie.  

Onder normale omstandigheden raken honden vooral warmte kwijt via de huid. Wanneer de lichaamstemperatuur toeneemt, stijgt de hartslag stijgen en verwijden de bloedvaten onder het huidoppervlak zodat er via het bloed meer warmte afgevoerd kan worden via de huid. Als dit niet afdoende is, begint de hond te hijgen om extra warmte te verliezen.  

Wanneer de omgevingstemperatuur te hoog ligt, of het lichaam door activiteit zoveel warmte produceert dat hijgen ook niet meer voldoende helpt, zal de lichaamstemperatuur verder stijgen. Uiteindelijk verwijden ook de vaten in de lever en de milt (waarom dit precies gebeurt is nog niet duidelijk), waardoor het bloedvolume niet voldoende is om al deze verwijde vaten te vullen. De bloeddruk daalt en de overige organen, inclusief de hersenen, krijgen te weinig aanvoer. Dit kan leiden tot orgaanschade, shock en zelfs overlijden. 

Hoe regelen honden hun lichaamstemperatuur? 

Een hond beschikt over verschillende mechanismen om zijn lichaamstemperatuur binnen het normale bereik van ongeveer 38 tot 39 °C te houden. Daarbij maken honden gebruik van zowel gedragsmatige als fysiologische strategieën.  

Gedragsmatige aanpassingen zijn bijvoorbeeld het verplaatsen naar een plaats met comfortabelere omstandigheden, oprollen om warmte vast te houden of juist languit liggen om warmte te verliezen.  

Daarnaast zijn er vier belangrijke fysiologische mechanismen om warmte te reguleren: 

• straling; het lichaam geeft via straling warmte af aan de omgeving. Dit kan niet gereguleerd worden door het lichaam en gebeurt altijd, tenzij de omgeving warmer is dan het lichaam. 
• conductie (geleiding); via direct contact van de huid met de omgeving wordt warmte afgegeven. Dit kan via de omliggende lucht zijn, maar ook via water, de vloer en andere oppervlakken waarmee de hond in aanraking komt. Door het reguleren van de bloedtoevoer naar de huid kan de hoeveelheid warmte die beschikbaar is voor conductie beïnvloed worden. In warme situaties neemt de vaatwijdte van de bloedvaten onder de huid toe, zodat er via het bloed meer warmte naar het oppervlak vervoerd wordt en afgegeven kan worden.   
• convectie (stroming); door het verplaatsen van lucht langs de huid of in de longen, of water langs de huid, kan via conductie meer warmte afgevoerd worden. In koude situaties kan de hond convectie verminderen door met "kippenvel" de vacht uit te zetten waardoor er zich een laag stilstaande lucht tussen de haren vormt. 
• evaporatie (verdamping); wanneer water, zweet of vocht van de huid, tong en slijmvliezen verdampt, onttrekt dit warmte aan het lichaam. 

Onder normale omstandigheden reguleren honden hun lichaamstemperatuur vooral via de huid. Dit gebeurt via straling, conductie en convectie. Omdat honden niet kunnen zweten (behalve via de voetzooltjes) kan evaporatie kan alleen ontstaan als de hond heeft gezwommen of natgemaakt is. Als dit niet voldoende is, begint de hond te hijgen. Hierdoor ontstaat er ook convectie en conductie in de longen, en evaporatie van de slijmvliezen en tong.  

Wat zijn kenmerken van hittestress? 

Zoals met vele aandoeningen zijn de eerste tekenen subtiel en algemeen. Zonder ingrijpen kunnen de klachten echter snel ernstiger worden.  

Mogelijke kenmerken zijn: 

• Zwaar en snel hijgen 
• Onrustig gedrag 
• Overmatig kwijlen 
• Overmatige dorst 
• Verhoogde hartslag 
• Donkere tong en tandvlees 
• Zwakte en ineenzakken 
• Gedesoriënteerd gedrag of verminderd bewustzijn 
• Toevallen 
• Bewusteloosheid 

Welke honden lopen extra risico? 

Hoewel iedere hond last kan krijgen van hittestress, lopen sommige dieren extra risico.

Uit onderzoek zijn de volgende risicofactoren gebleken: 

• Grotere honden (boven de 15kg) 
• Honden met een dikke vacht 
• Honden met een donkere vacht
• Honden met overgewicht 
• Honden met een slechte conditie 
• Oudere honden en zieke honden 
• Honden met chronische hart- en luchtwegaandoeningen 
• Honden met korte snuiten 
• Overactieve en erg speelse honden 

Wat kun je doen om hittestress te voorkomen? 

Wanneer de temperatuur stijgt, zijn er een aantal voorzorgsmaatregelen die je kunt nemen om je hond comfortabel en veilig te houden.  

Houd het huis koel 

Probeer allereerst om op warme dagen de warmte uit huis te houden door overdag ramen en deuren te sluiten, en 's nachts of vroeg in de ochtend te openen om te koelen. Om extra warmte naar buiten te verplaatsen kun je ventilatoren gericht naar buiten aanzetten, om een luchtstroom te creëren (best op de bovenverdieping, met alle binnendeuren open). Heb je geen zonneschermen? Een wit kleed aan de buitenkant van ramen met veel zonuren houdt meer warmte buiten dan de gordijnen aan de binnenkant te sluiten. Heb je airco? Lucky you! Op deze manier heb je altijd een koele plek achter de hand om terug te trekken. 

Verder kunnen een koele vloer of een koelmat fijn zijn om op te liggen, en ventilatoren zorgen voor meer convectie en dus meer warmteverlies. 

Pas beweging aan 

Wandelen kan het beste vroeg in de ochtend en laat in de avond. Kies het liefst voor een omgeving met veel natuurlijke ondergrond en bomen, zoals gras. Dit is koeler dan steen of asfalt. Bomen zorgen voor schaduw en koelte.

Asfalt en tegels kunnen zo heet worden in de zon, dat ze voor brandwonden zorgen op de kussentjes. Puppy's, senioren, honden met dunne en/of droge zooltjes en honden die net gezwommen hebben lopen hier een groter risico op. 

Beperk fysieke activiteit door niet met een balletje te gaan spelen en begrens honden die van zichzelf erg actief en speels zijn. Stel intensieve trainingen ook liever uit. Energieke honden zullen doorgaan ondanks warmte! 

Maak gebruik van water en schaduw 

Zorg altijd voor voldoende drinkwater, en als je hond buiten is moet er een schaduwplek zijn. Bomen of een UV-werend doek kunnen voor een koelere schaduw zorgen. 

Een hondenzwembadje, tuinsproeiers of tuinslang kunnen voor extra verkoeling zorgen. Het water zorgt voor evaporatie, wat warmte aan het lichaam onttrekt. Trek je erop uit om lekker te zwemmen? Begrens je hond dan ook enigszins. Aanhoudende fysieke activiteit kan ook voor hittestress zorgen. Als je hond van geen ophouden weet met spelen, las dan tussendoor even verplichte pauzes in. Daarnaast is fysieke activiteit in combinatie met erg koud water een risicofactor voor het ontstaan van cold water tail, een pijnlijke aandoening aan de staartspieren.  

Besteed aandacht aan de vacht 

Heeft je hond een dikke vacht? Het kort houden of uitdunnen van de vacht zorgt ervoor dat er meer warmte via de huid afgegeven kan worden. Gaat je hond naar de trimsalon, probeer dan vlak voor en tijdens de zomermaanden de afspraken zo te plannen dat de vacht voldoende bijgehouden wordt. Wanneer je hond erg kort geschoren wordt, let er dan wel op dat zijn huid niet verbrandt door de zon. Het mooiste is om een klein vachtje voor UV-bescherming over te houden, en op warme dagen overdag gewoon uit de warmte te blijven. 

Honden met een ondervacht kunnen ook baat hebben bij een trimbeurt in het voorjaar. Dit kan ze flink door de verharing heen helpen, zodat ze in de zomermaanden echt van hun wintervacht af zijn.  

Als niets anders meer helpt, kunnen alle vachten geschoren worden. Dit is misschien niet een even populaire mening, maar in mijn ogen is een geschoren vacht beter dan oververhitting. Gelukkig is dit in principe te vermijden door een airco in huis te installeren zodat er altijd een koele omgeving beschikbaar is. 

Let op hijgen in rust 

Wanneer je ziet dat je hond in rust hijgt, is het belangrijk om verkoeling te bieden. Hijgen kost energie, en de longen geven meer CO2 af. De hoeveelheid CO2 in het bloed moet een heel nauwkeurige marge blijven. Een te lage CO2 concentratie kan neurologische klachten zoals duizeligheid veroorzaken. Hijgen is dus iets wat je niet langdurig wilt.  

Wat te doen in noodgevallen 

Oververhitting is altijd een noodsituatie en kan snel verslechteren. Vertoont je hond tekenen van oververhitting? Begin dan onmiddellijk met actief koelen en neem direct contact op met een dierenarts. 

Koel bij voorkeur het hele lichaam met koud water. Hoe sneller de lichaamstemperatuur daalt, hoe groter de kans op herstel. Onderzoek laat zien dat honden die al gekoeld werden voordat zij bij de dierenarts arriveerden, een grotere overlevingskans hadden. 

Is er alleen diep water beschikbaar? Houd je hond dan altijd vast. Door zwakte of bewustzijnsveranderingen bestaat er een risico op verdrinking. 

Veelvoorkomende fabels 

Een ondervacht of dikke vacht houdt je hond koel

De vacht isoleert inderdaad, maar een lichaam produceert warmte wat uiteindelijk wel afgevoerd moet worden. Een geïsoleerd huis blijft ook niet koel als je de verwarming aanzet.  

Water zorgt voor een isolerend laagje wat de warmte vasthoudt

Integendeel, het verdampen van water onttrekt juist warmte aan het lichaam. 

Een hond mag alleen op de haarloze delen natgemaakt worden

Hoe groter het lichaamsoppervlak is wat natgemaakt wordt, hoe meer warmte er via verdamping verloren gaat. De hele hond natmaken is dus effectiever. 

Je mag geen koud water gebruiken om te koelen

Onderdompeling in koud water met een temperatuur van 15 graden liet een significant snellere afkoeling zien dan lauw water en zelfs sneller dan ijswater. Echter voldoet ijswater ook in noodsituaties. In een studie naar het effect van koud water bij oververhitting had ijswater bij honden die al in coma waren in sommige gevallen een negatief effect. Is jouw hond nog bij bewustzijn en heb je alleen ijswater ter beschikking, gebruik het! 

Je moet een hond met natte handdoeken afkoelen

Natte handdoeken zorgden nauwelijks voor een snellere afkoeling dan niets doen. Stromend water of water laten verdampen werkt beter. 

Tot slot 

Gelukkig is hittestress in veel gevallen goed te voorkomen. Met voldoende schaduw, vers drinkwater, aangepaste wandelingen en een koele rustplek kom je vaak al een heel eind. Het belangrijkste is dat we ons realiseren dat oververhitting niet onderschat moet worden.  

Ook kunnen niet alle honden zich goed aanpassen aan warm weer. Waar wij een tandje terugschakelen zodra het warm wordt, gaan veel honden nog enthousiast achter een bal aan of voltooien ze met plezier hun training ondanks dat hun lichaam eigenlijk al overbelast raakt. 

Juist daarom is het onze verantwoordelijkheid om voor hen die grens te bewaken. Let op de eerste signalen van oververhitting, voorkom onnodige inspanning tijdens warme dagen en aarzel niet om in te grijpen als je hond het zichtbaar warm krijgt. Bij twijfel geldt altijd: liever een keer te voorzichtig dan een keer te laat. 

Geniet van de zomer, maar geniet verstandig. Dan blijft het voor zowel jou als je hond een fijne tijd van het jaar! 

Bruchim, Y., Horowitz, M., & Aroch, I. (2017). Pathophysiology of heatstroke in dogs - revisited. Temperature (Austin, Tex.), 4(4), 356–370. https://doi.org/10.1080/23328940.2017.1367457

Bruchim, Y., Klement, E., Saragusty, J., Finkeilstein, E., Kass, P., & Aroch, I. (2006). Heat stroke in dogs: A retrospective study of 54 cases (1999-2004) and analysis of risk factors for death. Journal of veterinary internal medicine, 20(1), 38–46. https://doi.org/10.1892/0891-6640(2006)20[38:hsidar]2.0.co;2

Caldas, G. G., da Silva, D. O. B., & Junior, D. B. (2022). Heat stroke in dogs: Literature review. Veterinarni medicina, 67(7), 354–364. https://doi.org/10.17221/144/2021-VETMED

Carter, A. J., Hall, E. J., Bradbury, J., Beard, S., Gilbert, S., Barfield, D., & O'Neill, D. G. (2024). Post-exercise management of exertional hyperthermia in dogs participating in dog sport (canicross) events in the UK. Journal of thermal biology, 121, 103827. https://doi.org/10.1016/j.jtherbio.2024.103827

Clark A. E. (2022). Heatstroke and brachycephalic dogs - is there an increased risk?. Veterinary evidence, 7(4), vetevid-7-4-534. https://doi.org/10.18849/ve.v7i4.534

Hall, E. J., Carter, A. J., & O'Neill, D. G. (2020). Dogs Don't Die Just in Hot Cars-Exertional Heat-Related Illness (Heatstroke) Is a Greater Threat to UK Dogs. Animals : an open access journal from MDPI, 10(8), 1324. https://doi.org/10.3390/ani10081324

Hall, E. J., Carter, A. J., Bradbury, J., Beard, S., Gilbert, S., Barfield, D., & O'Neill, D. G. (2023). Cooling Methods Used to Manage Heat-Related Illness in Dogs Presented to Primary Care Veterinary Practices during 2016-2018 in the UK. Veterinary sciences, 10(7), 465. https://doi.org/10.3390/vetsci10070465

Hemmelgarn, C., & Gannon, K. (2013). Heatstroke: clinical signs, diagnosis, treatment, and prognosis. Compendium (Yardley, PA), 35(7), E3. 

do Nascimento, P. V., Saraiva, E. P., Veríssimo, T. N. S., Leite, J. H. G. M., Rola, L. D., Sant'Anna, A. C., Pereira, W. E., & Fonsêca, V. F. C. (2026). Cool and safe walks: heat stress threshold for domestic dogs living in hot and sunny regions. International journal of biometeorology, 70(6), 187. https://doi.org/10.1007/s00484-026-03236-y